Bart Luirink’s Herinneringen aan de oprichting van een website magazine ‘on gay and lesbian and affairs in Africa’ werden in 2009 gepubliceerd in een speciale uitgave van het Tijdschrift voor de Humanistiek. Deze editie werd mogelijk dankzij steun van Hivos en samengesteld door Ireen Dubel en Andre Hielkema.

Lees het artikel (PDF)

En wie verwelkomde Julius Malema bij zijn aankomst voor een staatsbezoek aan Zimbabwe, vorige week donderdag? Je zou denken dat de president, het bestuur van zijn partij en de voorzitter van de ZANU-pf jeugdbeweging klaarstonden. Maar vandaag valt er op de website van de Sunday Times te lezen dat deze allen ontbraken. Wel was Philip Chiyangwa aanwezig, zo’n beetje de rijkste man van het land, eigenaar van constructiebedrijven en hotels in heel zuidelijk Afrika. En naast hem stond nog een handjevol andere zakenmensen.
Malema predikt de revolutie en dreigt met nationalisaties maar dat is uiterlijk vertoon. Vermoedelijk om de aandacht af te leiden. Bijvoorbeeld van het huis op de foto dat hij van zijn bescheiden salaris als jeugdleider onlangs in Limpopo, zijn geboorteprovincie, liet bouwen. In Johannesburg bewoont hij een exclusief appartement in het sjieke Sandton. Viva!

De Zuid-Afrikaanse politieke analist Steven Friedman slaat in een interview met Business Day, zoals zo vaak, de spijker op zijn kop. Op de vraag of er een rassenoorlog dreigt, spreekt hij van ‘raciale paranoia’, die aan beide kanten de hysterie aanwakkert. ‘Een groot deel van de aanhang van het ANC is in de afgelopen jaren betrokken geweest bij een opstand tegen het uitblijven van substantiele verbeteringen in hun leven (zoals werk, huisvesting of lagere prijzen voor diensten, BL). Dat is het issue’. Het is een opstand tegen het ANC zelf.

In dezelfde krant komen voormalige landarbeiders van Terre’Blanche aan het woord in Tshing, de township bij Ventersdorp. John Mosegathebe werd vorige week ontslagen nadat hij drie jaar lang Terre’Blanche’s vee bewaakte. Hij kreeg bij vertrek een derde van zijn ‘normale’ salaris. ‘Deze man was zo wreed en harteloos’, aldus Mosegathebe. ‘Hij mishandelde me elke dag zonder enige reden.’
Pakiso Diphaphang valt hem bij. ‘Ik heb mezelf meermalen afgevraagd waarom God hem in leven hield. Hij heeft zoveel doden op zijn geweten.’ Diphaphang beweert onlangs ontslagen te zijn omdat hij een dag zijn werk had verzuimd.

The Star, een Johannesburgse ochtendkrant, toont op haar voorpagina een tand van Terre’Blanche, aangetroffen op de plaats des onheils. Wat bezielt de makers van zo’n krant?

Overigens bevestigt Terre’Blanche’s dochter in die krant dat haar vader zijn werknemers het weekloon inderdaad niet betaalde. Omdat de banken op Goede Vrijdag dicht zijn. Had ie dat niet eerder kunnen bedenken?

Er wordt gesproken over ‘grote verontwaardiging onder blanke Zuid-Afrikanen’. Deze voorstelling van zaken klopt niet. Ik heb nogal wat blanke Zuid-Afrikanen horen zeggen dat Terre’Blanche zijn haatcampagnes niet ongestraft konden blijven. Ik hoor zwarte Zuid-Afrikanen hun afschuw uitspreken. Met zo’n moord schiet je natuurlijk niks op maar ik waag het in deze kwestie toch meer met voornoemde blanke Zuid-Afrikanen eens te zijn. Nog afgelopen december kon de AWB-leider niet een borstbeeld van een zwarte chief passeren zonder deze voor aap uit te maken.

Het is verleidelijk om de ANC-jeugdleider te betichten van haatzaaierij vanwege het zingen van struggle liedjes die oproepen tot het doodschieten van Boeren. Maar die reageert daarmee toch weer op de provocaties van boeren als Terre’Blanche?

Het is toch helemaal geen raciaal conflict, werd me vanmorgen in een radiogesprek voor de voeten geworpen. Het conflict ging immers over het niet uitbetalen van salaris.
Dat kun je eerder sociaal dan raciaal noemen, maar dan zie je de nog veelal feodale arbeidsomstandigheden die in ruraal Zuid-Afrika voortleven over het hoofd. Daarin is de boer nog heer en meester en kent ‘de donnerse kaffer sy plek’.

Mijn oplossing: een contract tussen de vertegenwoordigers van blanke boeren en de regering. De eersten nemen een programma ter verbetering van de arbeidsomstandigheden ter hand, de laatsten verplichten zich tot het opzetten van een effectief politie-apparaat op het platteland. Stel een onafhankelijke commissie in die elk half jaar de vorderingen, of het gebrek eraan, in kaart brengt. Als bonus belooft het ANC zijn aanhang op te roepen geen oude strijdliedjes die oproepen tot het neerschieten van Boeren meer te zingen.

De leider van de Afrikaner weerstands Beweging is gisteravond vermoord door twee van zijn werknemers. Ze belden zelf de politie om te zeggen dat ze Terre’blanche hadden doodgeknuppeld met een panga en een knobkerrie. Toen de politie ze kwam arresteren, hadden ze die nog in de hand.

Ze beweren dat Terre’blanche weigerde om hun salaris te betalen. Driehonderd Rand per persoon, dertig euro, een maandsalaris. De ene verdachte is 21, de ander 15, ook hij was een werknemer. Een werknemer van vijftien.
Ik zeg dit allemaal niet om begrip te kweken voor de moord. Het zal niets oplossen en de tragiek is dat de discussie de komende week zal gaan over de vraag of de kogel kwam van jeugdleider Malema, die niet ophoudt revolutionaire strijdliedjes als ‘Shoot the Boer’ te zingen.
Maar dat de feodale arbeidsverhoudingen in ruraal Zuid-Afrika nog voortleven, zal dat nog ter sprake komen?
En: hoe kon het bestaan dat een man veertig jaar lang rassenhaat kweekte? Hoeveel doden heeft dat gekost?

De Zuid-Afrikaanse ‘Dr Shock’ is in Canada gearresteerd nadat een patient van de psychiater stiekeme filmopnamen bij de politie afleverde. Hierin is te zien hoe de dokter hem sexuele avances maakt. Aubrey Levin, zijn echte naam, is vrij op borgtocht terwijl de politie de klachten onderzoekt van nog dertig patienten – allen mannen.
So far so bad. Maar wat de zaak zo pikant maakt, is dat Levin tot vijftien jaar geleden de psychiatrische afdeling in het Zuid-Afrikaanse leger aanvoerde. In die functie verwierf hij faam als ‘homogenezer.’ En zijn methode was even gruwelijk als doeltreffend, nu ja, volgens Levin. Hij liet vertwijfelde militairen plaatjes van naakte mannen zien, moedigde ze aan te fantaseren en als ze opgewonden raakten kregen ze een stroomstoot. En dan nog een, en nog een. Dat zou ze leren. Vandaar die bijnaam, Dr Shock.
Voor de Waarheidscommissie claimde een van de slachtoffers ‘chemisch gecastreerd’ te zijn door Levin. Volgens een andere getuige zou hij tenminste een soldaat tot zelfmoord hebben gedreven. De dokter zweeg in alle talen, weigerde voor de waarheidscommissie te verschijnen.
Over de zaak heeft de Zuid-Afrikaanse filmmaker en schrijver Gerald Kraak een even adembenemende als angstaanjagende film gemaakt.
Nu lijkt het erop dat de dokter zijn eigen lustgevoelens in anderen probeerde af te leren.
De Mail & Guardian meldt vanmorgen dat Dr Shock telefonisch verklaarde ooit naar Canada te zijn geemigreerd vanwege de toenemende misdaad in zijn land. Een man op de vlucht voor zichzelf.

De Zimbabwaanse premier Morgan Tsvangirai heeft zich de woede op de hals gehaald van de homo’s en lesbo’s in zijn land. Nadat president Mugabe de nationale vrouwendag enkele weken terug aangreep om weer eens naar homo’s uit te halen – lang niet gebeurd – verklaarde Tsvangirai vervolgens het met hem eens te zijn. Hij zei geen reden te zien voor mannen ‘om elkaar in de nek te hijgen terwijl er in het land een tekort aan mannen is.’ In Zimbabwe zijn vrouwen in de meerderheid.
Mugabe lokte Tsvangirai met zijn provocatie uit de tent en de voormalige oppositieleider volgde gedwee. Zo werden de verwachtingen van de homobeweging met een uitspraak de de grond ingeboord.

Dat is op zijn minst ondankbaar. Het waren immers de activisten van de homobeweging die in het begin van de jaren negentig als eersten in hun land Mugabe durfden tegenspreken. De Zuid-Afrikaanse politicoloog, en bezetter van de Nelson Mandela Leerstoel, Peter Vale schreef daarover ooit een behartenswaardig artikel. De homobeweging kwam niet alleen op voor de belangen van de achterban maar introduceerde een democratisch fenomeen: dat van kritiek op de machthebber. In de loop der jaren is die houding gemeengoed geworden onder een groot aantal Zimbabwanen. Maar de pioniers van de tegenbeweging die Tsvangirai uiteindelijk (deels) in het zadel hielpen is niet minder dan verraad.
Miles Tanhira vangt zijn commentaar op www.mask.org.za, een website die de ontwikkelingen op het gebied van homoseksualiteit volgt, dan ook aan met E Tu Tsvangirai, vrij naar Caesar die werd neergestoken door de man die hij vertrouwde en riep: ‘Ook gij, Brutus!’

Vrolijker word ik van de verklaring tegen de voorgenomen scherpere anti-homowetgeving in Oeganda die kerkleiders, juristen en maatschappelijke organisaties in Afrika vandaag bekend maakten. Niet eerder kreeg een verklaring die het opneemt voor homorechten zo’n brede steun in Afrika. Naast veel Zuid-Afrikaanse telt de verklaring ook veel Oegandese en Keniaanse organisaties als supporter. Daarmee hebben de homofoben vooralsnog het tegenovergestelde bereikt van wat ze beogen: openlijke en groeiende steun voor de homobeweging.
Maar dat is politiek. Wie er woont, verscholen in de kast, staat doodsangsten uit.

Vrijdagavond teruggekeerd in Johannesburg. Middernacht en 22 graden. Eerste sms meldt dat het neefje van T. plotseling is overleden. Thuis.

Omdat de Wereldomroep Buitenhof uitzendt, ben ik zondagmiddag weer ’terug’ in Nederland. Indringend interview met Frans Timmermans over de kindermishandeling in de katholieke kerk. Timmermans wil een waarheidscommissie naar Zuid-Afrikaans voorbeeld: ‘waarheidsvinding, genoegdoening en vervolging.’ Maar vervolging stond niet op het programma van de Tutu’s waarheidscommissie. Daders die getuigden en de waarheid opbiechtten, kwamen in aanmerking voor amnestie. Vervolging is een zaak voor justitie, en in Zuid-Afrika hangt die dreiging nog steeds boven het hoofd van hen die zich aan de waarheidscommissie onttrokken of onwaarheid spraken.
Wie stelt zo’n commissie in? Een paus met sperma aan zijn handen?

Nu is er dan een Amerikaanse generaal b.d. die homo’s de schuld van het Srebrenicadrama in de schoenen schuift. We lachen het weg, en Balkenende, ja zelfs van Middelkoop, zijn in het zicht van de verkiezingen ‘woedend’.
In de jaren negentig weet Robert Mugabe de droogte in zijn aan homo’s. In Kameroen worden homo’s verantwoordelijk gehouden voor de sociale ongelijkheid in het land. Het gebrek aan sociale cohesie in Zuid-Afrika is volgens minister Xingwana de schuld van fotografe Zanele Muholi, die lesbische vrouwen fotografeert. Zo zijn we boksbal en zondebok tegelijk. Nog nooit zoveel kwaad aangericht, nog nooit zoveel macht gehad…