Zuma’s ontslag van rechtsvervolging is terecht. De afgetapte telefoongesprekken tussen de vroegere Openbaar Aanklager (de echtgenoot van Mbeki’s vice-president) en rechercheurs van de Scorpions vormen het bewijs van een politieke agenda die erop gericht was om Jacob Zuma’s kansen op het leiderschap van het ANC te blokkeren. Of en in hoeverre Mbeki hier zelf bij betrokken was staat niet vast. Of de inlichtingendienst toestemming had gegeven om de telefoongesprekken af te luisteren, wordt momenteel onderzocht. Hoe de opnamen in het bezit zijn gekomen van Zuma’s advocaten blijft onduidelijk. Toch weten we nu dat Zuma gelijk had toen hij opmerkte dat er een ‘samenzwering’ tegen hem gaande was.
De critici van het nu genomen besluit hebben gelijk dat Zuma achtervolgd zal worden door de verdenking van corruptie. Maar evenzeer staat vast dat een eventuele veroordeling door velen zou worden gezien als het resultaat van samenzwering. Zuma kon domweg geen eerlijk proces meer krijgen. Het lijkt me onwaarschijnlijk, en te simplistisch, om het besluit van de Openbaar Aanklager nu te kenschetsen als een vorm van inmenging in de rechtsgang door de nieuwe ANC-leiding. Men heeft eindeloos vergaderd, gewikt en gewogen en uitgesteld. Totdat ook degenen binnen het Openbaar Ministerie die oprecht geloofden een zaak tegen Zuma te hebben twijfel toonden aan de integriteit van de opdrachtgevers. De herziening van een in gang gezet onderzoek door de Openbaar Aanklager is grondwettelijk verankerd, net zoals dat bijvoorbeeld in de Verenigde Staten het geval is. Het standpunt dat de rechter maar had moeten bepalen of Zuma het slachtoffer was van een intrige, zoals de critici nu zeggen, is onzin. De rechter bepaalt of een aanklacht gegrond is en iemand schuldig is, niet of een zaak al dan niet moet worden gevoerd.

Overigens geef ik niet zo veel voor de aanklachten van corruptie. Zuma heeft ruim 4 miljoen Rand in duizend giften van zijn financiele adviseur in ontvangst genomen. Dat is duizend keer vierduizend Rand (300 euro). Dat is duizend keer een maatpak, het schooluniform van een nichtje, een lening aan een tante met een winkel, een uitgebreide lunch in het Durban Hilton, een ticket naar Kaapstad en nog zowat. Het punt is niet dat Zuma, die zich een chief voelt en een hele uitgebreide familie te onderhouden heeft, de giften niet had mogen aannemen. Het punt is dat hij ze als publieke bestuurder had moeten melden. Dat ook het Franse wapenbedrijf Thint tot de sponsors van Zuma behoorde, staat zeker niet vast. Maar als het klopt dat zij Zuma veertigduizend euro toestopte – heel verkeerd, daar niet van – dan is dat een peuleschil in vergelijking met de tientallen miljoenen Randen die anderen aan de Zuid-Afrikaanse wapendeal overhielden. Onderzoeken impliceren onder meer Mbeki’s inmiddels overleden minister van defensie en bondgenoot Joe Modise en zijn medewerkers. Verzoeken om medewerking aan de Zuid-Afrikaanse Scorpions (inmiddels opgeheven) van onder meer Scotland Yard om mee te helpen aan onderzoek naar omkoping door British Areospace zijn stelselmatig geweigerd. Het argument was dat men het ’te druk’ had met de Zuma-zaak, de waarheid is dat men niet het risico wilde lopen Mbeki in opspraak te brengen.

Uiteindelijk denk ik dat achter de hoog opgelopen verontwaardiging over Zuma’s ontslag van rechtsvervolging tevens een diepe angst schuilgaat voor zijn onvermijdelijke verkiezing tot president. Angst voor een man in luipaardvel die alle vooroordelen over donker Afrika voedt. Ik wil niet beweren dat Zuid-Afrika van een schone toekomst verzekerd is. De pijn die hij Kwezi aandeed, de vrouw die hem als een oom beschouwde en met wie hij sex had, is onvergeeflijk (al hoor je daar vandaag helemaal niemand over).
Maar vaststaat dat Zuid-Afrika met de vroegere president, die charmante man met pijp, die geen toespraak hield zonder Yeats of Henley te citeren, een duivel op de troon had.
‘Keer nooit je rug om naar Thabo. Dan steekt hij er een mes in’, kon je in het begin van de jaren negentig al van collega-ANC-bestuurders horen.
Het Harvard Institute for Public Health heeft uitgerekend dat hij verantwoordelijk moet worden gehouden voor de dood van driehonderddertigduizend mensen door ze Aidsremmers te onthouden (het totale aantal doden in Zuid-Afrika t.g.v. aids ver boven het miljoen). Hoeveel mensenlevens kostte zijn broederlijke bescherming van kameraad Mugabe? Met de benoeming van lokale Edgar J. Hoovers liet hij staatsmachines naar zijn pijpen dansen. Van het ANC maakte hij een bange, in zich zelf gekeerde beweging.

De voorpagina van de Volkskrant van 10 april 2009 ‘Etnische registratie jjongeren ‘onwettig’, ‘Bands uit Congo zijn weer welkom’, ‘Fusie tussen zwarte en witte school.’ Met recht een Goede Vrijdag!

Hatespeech. Persbericht van de Nelson Mandela Foundation en de officiele mensenrechtencommissie. Aankondiging van een seminar over het gevaar van haatdragend taalgebruik. Ook de politie doet mee. Aanleiding vormt het geweld tegen buitenlanders in mei 2008. Ook met het oog op Wilders is het interessant om vast te stellen wat het effect is van onzorgvuldig woordgebruik. In een toeristische folder las ik laatst dat in geen der Zuid-Afrikaanse talen het woord vreemdeling bestaat want ‘iedereen is welkom.’ Die folder was op een Europees publiek gericht, vandaar dus. Want in alle Afrikaanse talen van dit land bestaat het begrip ‘amakwerekwere’, een scheldwoord voor vreemdeling.

Oxford Road, waarlangs ik vrijwel dagelijks naar de winkel wandel, hangt vol met verkiezingsposters. Voor het ANC, voor Cope, het Vrijheidsfront, Inkatha en de Democratic Alliance; Zuma, Dandala, Buthelezi, Zille. Vanmorgen hanger er opeens posters met Vote Milk! Sean Penn’s prachtige epos over de Amerikaanse homovoorvechter Harvey Milk gaat hier vrijdag in premiere. Voor mij heeft hij nu al gewonnen.

Gisteren dertig jaar geleden werd Solomon Mahlangu opgehangen. 1979, drie jaar nadat de Zuid-Afrikaanse politie op de scholieren van Soweto het vuur opende. Honderden doden, het startsein voor een trek van duizenden jonge zwarten naar de buurlanden en naar de militaire kampen van het ANC. Solomon was een van die jongeren. Hij keerde drie jaar later vanuit Swaziland terug, gewapend en als lid van een ondergrondse verzetscel. Op weg naar een herdenkingsdienst voor de Soweto-opstand opende de politie in Goch Street, Johannesburg, het vuur op Solomon en zijn kameraden. Lucky wist te ontkomen, Monty werd zwaar verminkt.
Solomon stond alleen terecht en werd tot de strop veroordeeld. De Verenigde Naties smeekte de Zuid-Afrikaanse regering om zijn leven te sparen. Ook Jimmy Carter, toen president, probeerde invloed uit te oefenen.

Ik herinner me posters en een picket-line. In de maanden dat het protest ons bezighield, werd Mahlangu een begrip. We kenden alleen zijn gezicht van een foto die het ANC verspreidde. In de druilerige vroege ochtend gingen we machteloos uiteen; het kantoor van de Zuid-Afrikaanse Lugdiens in de Amsterdamse Leidsestraat achterlatend bedolven ons protestborden en posters.

Gisteravond zond de Zuid-Afrikaanse televisie beelden uit van Solomon’s tocht naar de beul. Opgegraven in de archieven van de vroegere staatstelevisie. Hij lijkt ouder dan op het portret dat het ANC destijds verspreidde. Er spreekt geen angst uit zijn blik, wel ontzetting. Twee politiemannen begeleiden hem, en een blanke man. Zijn advocaat? Hartverscheurend.

Obama wil een verbod op alle kernwapens. Het NOS Journaal – gezien op BVN – opent met het rookverbod in Nederlandse cafe’s. Je moet hoofd- van bijzaken weten te onderscheiden.

1
Op zoek naar frisse tinten (de schilder komt maandag) een nieuw palet gevonden op de digitale snelweg. Advertentie van I Love Jozi die de branding van deze stad in overeenstemming probeert te brengen met zijn bonte werkelijkheid. Heel uitzonderlijk voor reclamejongens, meestal doen ze het omgekeerde.

2
Radio, 7.15 uur. Jeremy Mansfield, presentator en de beste Mandela imitator van het land, voert twee Zimbabwaanse immigranten op. De een is straatarm, de ander draagt een keurig maatpak en rijdt in een BMW. ‘Ik sta bij het stoplicht met een bord’, zegt de arme. ‘Please help, 6 kids to feed.’
‘Dat doe je helemaal verkeerd”, zegt de rijke. ‘Ik heb een tijdje bij het stoplicht gestaan met “Please help. Need ten more Rand to buy a ticket back home.” Het geld stroomde binnen.’

3
Plakkaat op boom met krantenkop ‘TRC on Aids’, 8.30 uur. De ondervoorzitter van het parlement, mevrouw Noziswe Madlala-Routledge (ANC), is voor een waarheidscommissie over het aidsbeleid onder Mbeki. Madlala was staatssecretaris van gezondheidszorg, wijzigde het beleid ingrijpend toen haar baas (Minister Beetroot!) even ziek was en werd vervolgens door Mbeki ontslagen. Nieuwe openheid, na een lange bange nacht eindelijk weer debat.

1
Het is hier niet alleen het licht dat knispert, vooral in de winter. Het is niet alleen het krakende geschreeuw van de hadida’s, de ibis-achtigen, die door de binnentuin wandelen en wormen aan hun enorme snavels reigen. Soms overstemmen hun kreten mijn Skype-vergaderingen. Gisteren tikten twee bonte spechten tegen de spiegeling van hun contouren in het raam van mijn werkkamer. Op zondag doorbreken de vuvuzela’s uit de langsscheurende taxibusjes op weg naar het stadion de rust, het toetergeluid als voorbode van de voetbalexplosie die Zuid-Afrika volgend jaar te wachten staat.
Het zijn niet alleen het licht en het geluid – deze stad is mijn slijpsteen. Dagelijks aanwaaiende complexe en verwarrende beelden. Op de galerij jogt Alva, de 82-jarige buurvrouw, me tegemoet. Op straat drilt zich onder mijn voeten, op weg van het flatgebouw naar het winkelcentrum geluidloos de boor van de nieuwe ondergrondse trein. Deze zes keer zo lange noord-zuidlijn vindt in twee jaar tijd zijn weg van het vliegveld via het centrum en dan Rosebank, waar ik vlakbij woon, naar Pretoria door het rotsen fundament waarop deze stad gebouwd is. Niets verzakt of ingestort. Het is dit aanhoudende bouwen versus de hobo’s die zich bij de bushalte volgieten met vonkelwijn en me blijven groeten met het door mijn ziel snijdende Baas!
‘Baas! Hoe gaan dit?’
De blinde Zimbabwaanse jongen aan de hand van zijn zuster bij het stoplicht. De Amakipkip, zoals de ‘born frees’ van Zuid-Afrika zich noemen, schenken er geen aandacht aan. Oude wereld nieuwe wereld verleden toekomst verwachtingen teleurstellingen boos en bang vrolijk tegelijk. Lopend langs Oxford Road lachen de verkiezingsplakkaten met de kop van Jacob Zuma me toe. De kale knikker verleidt tot een onuitspreekbare incorrecte grap.
Door het hotel de short cut naar de Mall, per roltrap afdalend naar Cinema Nouveau. Omdat The Reader uitverkocht is, kiezen we voor Vicky Christina Barcelona, de nieuwste van Woody Allen P. zegt: ‘De schoonheid van de oude wereld en de humor van de nieuwe wereld voor een Afrikaans publiek. Vervreemdend.’

2
Eindelijk spelen er kinderen in de binnentuin. Zwarte kinderen. Het is een hels kabaal. Zo ging het in Yeoville, dat in de jaren dat ik er woonde van kleur verschoot, en in Orange Grove, tien minuten verderop, waar ik de navolgende drie jaar resideerde. Zo zal het in Illovo gaan. Het namenbord in de receptie is een multiculturele barometer. Er wonen hier inmiddels een Tshabalala en een Mofokeng. De Ruyawigara moet uit Rwanda zijn.

3.
Tros Nieuwsshow beluisterd via omroep.nl Gesprek over boek In Shanghai van Petra Quaedtvliegh.
Mieke van der Weij: ‘Je woonde eerst toch in Johannesburg? Dat lijkt me een behoorlijke overgang. In Johannesburg vliegen de kogels je als het ware om de oren.’

Het persbericht meldt: ‘Prins van Oranje en Prinses Maxima bij premiere MAPENZI TAMU.’ Op zaterdag 4 april wordt deze Keniaanse productie voor het eerst opgevoerd in de Amsterdamse RAI. De voorstelling wordt gespeeld door jongeren die allemaal van de straat komen. De tournee wordt georganiseerd door ‘Sold Out’ i.s.m. Amref Flying Doctors. De opbrengsten gaan naar een project in Nairobi. Niks mis mee. Of toch?
Waar gaat het stuk over? Het persbericht meldt: ‘Voor jonge Afrikanen is de liefde niet zonder risico’s.’
En verderop: ‘De voorstelling laat zien dat in een land dat geteisterd wordt door aids en tienerzwangerschappen, ook de mooie kanten van de liefde bestaan.’
Realiseren de opstellers van dit bericht wat ze beweren? Is de liefde voor jongeren buiten Afrika zonder risico’s? Zijn aids en tienerzwangerschappen een Afrikaans fenomeen? Bedoelen ze nu liefde of sex? En wat is er riskant aan sex als je condooms gebruikt? Wie worden er bedoeld met ‘jonge Afrikanen?’ In een aantal Afrikaanse landen is de hiv-besmettingsgraad hoog tot zeer hoog; het Afrikaanse gemiddelde is echter 3%. Erg genoeg, overigens.
En hoe ziet dat eruit: een land geteisterd door tienerzwangerschappen?

Ook meldt het persbericht dat in Nairobi ca. 125.000 kinderen op straat leven. Zou het? Waarom zag ik er zo weinig toen ik vorig jaar in die stad was? Op Google tik ik in ‘Nairobi street children’. De ene link heeft het over ‘meer dan 10.000 straatkinderen’, de ander over ‘een geschat aantal van 60.000.’ Waarom haalt iemand het in zijn/haar hoofd om deze aantallen nog eens te multipliceren?
Dat de straatkinderen van Nairobi het niet gemakkelijk hebben, kan de lezer van het persbericht niet ontgaan. Ze kampen met ‘problemen als verwaarlozing, verlating, honger en ondervoeding, ziekte, drugsgebruik, kinderarbeid, tienerzwangerschap, geweld, discriminatie en criminaliteit.’
Zo.
Hebben Keniaanse jongeren er enig belang bij dat hun werkelijkheid wordt gedramatiseerd, of beter: geweld aangedaan? Of dient dit nu juist de belangen van hulpverleners?
Het geven aan goede doelen is niet zonder risico’s.

Als ALLES ter discussie staat, ligt het toch voor de hand om de aanschaf van de JSF ter discussie te stellen? Toch gebeurt dat nauwelijks. Waarom maakt de PvdA er geen strijdpunt van? Balkenende’s ommezwaai in het Irak-onderzoek smaakt toch naar meer? Onmiddellijk kassa voor het dreigende begrotingstekort.
En dan Wilders in Washington. Was hij daar nu echt alleen maar voor een vertoning van zijn film voor twee senatoren, op uitnodiging van een inmiddels gemarginaliseerde denktank? Als ik de belangen van de Amerikaanse wapenindustrie vertegenwoordigde, zou ik zeker van de gelegenheid gebruik gemaakt hebben om de aanvoerder van Nederlands’ grootste partij te winnen voor de deal.

Vorig jaar verschenen in Zuid-Afrika de eerste delen van de lijvige serie The Road to Democracy. De uitgever, de South African Democracy Education Trust, beoogt hiermee ‘de’ geschiedenis van de strijd tegen apartheid te schrijven. Het derde, totnogtoe laatst verschenen deel, behandelt de ‘internationale solidariteit’ met die strijd. Auteurs uit de gehele wereld doen in het bijna 1400 pagina’s tellende deel verslag van de bewegingen in alle delen van de wereld: de Verenigde Staten, Latijns Amerika, Azie en Europa. Over de rol die Afrikaanse landen speelden verschijnt dit jaar nog een apart deel.

Zes van de uit twaalf onderdelen opgebouwde hoofdstukken over Europa zijn geschreven door Sietse Bosgra. Twee daarvan stelde hij samen met co-auteurs.
Ik heb tijdens een lange vliegtocht delen van dit, ook letterlijk, loodzware boek gelezen. Enkele jaren terug was me al eens een ontwerphoofdstuk toegespeeld. Een van de samenstellers van de serie had ernstige bedenkingen tegen de tendentieuze tekst die Bosgra – destijds de aanvoerder van het KZA, het Komitee (voor de jeugdigen onder ons: zo schreef je dat toen) Zuidelijk Afrika – aan de geschiedenis van de Nederlandse anti-apartheidsbeweging had gewijd. Dit was geen onbevangen blik, maar een poging tot zelfrechtvaardiging. Jarenlang had Bosgra zich gestoord aan de voorkeursbehandeling die de concurrende Anti-Apartheids Beweging Nederland van het ANC leek te krijgen. Nu neemt hij wraak. De luide kritiek die zijn goedkeuring van martelingen van vermeende spionnen in de kampen van de Namibische bevrijdingsbeweging SWAPO (‘de vraag is hoe krijg je de informatie uit mensen’, aldus de KZA-voorman in De Groene Amsterdammer) opriep, blijft in zijn ‘geschiedsschrijving’ nagenoeg onbesproken. Onthullend is de mededeling dat zijn organisatie er bij het ANC op aandrong om de AABN, die de mensenrechtenschendingen had veroordeeld, tot de orde te roepen…
Aan het verzoek van de samensteller om alternatieve teksten te leveren die tot een ‘evenwichtiger’ geschiedsschrijving konden leiden, konden de ontvangers van deze noodkreet destijds niet voldoen. Daarvoor was Bosgra’s voorstelling te gekeurd gekleurd, te doordrenkt van het eigen gelijk. Kortom: onherstelbaar.

Op mijn suggestie om een geschiedenis van de anti-apartheidsbeweging te schrijven – ik had een anekdotische vertelling voor ogen, zonder wetenschappelijke pretentie – reageerde uitgever Jan Mets in het begin van de jaren negentig scherp en met gevoel voor humor. ‘Zo’n boek moet er zeker komen’, zei hij. ‘Maar dat moet dan geschreven worden door een buitenstaander. Anders is het net alsof je Moeder Theresa vraagt om een boek over leprozen te schrijven.’
Welnu, de Moeder Theresa van de anti-apartheidsbeweging heet Sietse Bosgra.

Gisteren ontving ik per mail een Open Brief die Esau du Plessis, oprichter en aanvoerder van Boycot Outspan Actie (BOA), een van de vele anti-apartheidsorganisaties die Nederland gekend heeft. Du Plessis hekelt Bosgra’s pennenvrucht op vele terreinen. Voor de gehele tekst, zie an_open_letter.pdf