Naar aanleiding van het nu verschenen proefschrift van Anna Tijsseling, Schuldige Seks. Homoseksuele zedendelicten rondom de Duitse bezettingstijd onthult NRC Handelsblad vandaag voor de derde keer in een paar jaar tijd dat homo’s tijdens die bezetting niet massaal vervolgd zijn. De eminente historicus Theo van der Meer heeft al verscheidene keren, onder meer naar aanleiding van een tentoonstelling in het Verzetsmuseum, op het misverstand gewezen. De eigenschap van nieuws is dat je het eindeloos kunt opwarmen en altijd zijn er weer mensen die ervan opkijken. Ik betrapte mij bij het lezen van het artikel in de krant opnieuw op een gevoel van teleurstelling. Tijsseling heeft nu vastgesteld dat de nazi’s ‘geen tijd’ hadden voor homovervolging. Moet ik me daar nu door beledigd voelen?

091130fa_fact_levy?currentPage=all

Klik bovenaan de foto voor een prachtig portret van de Zuid-Afrikaanse hardloopster Caster Semenya in The New Yorker van eind november 2009:

Toen ik hoorde dat de oud-minister voor gezondheidszorg, Manto Tshabalala-Msimang was overleden, moest ik aan Tine van der Maas denken. Deze Nederlandse ‘verpleegster’ was het brein achter het recept van knoflook, bietjes, citroen en zoete aardappelen dat de minister aanbeval als middel om aids te bestrijden. Het leverde de minister de bijnaam Dr Beetroot (‘Dr Bietje’) op. Anderen, zoals de cartoonist Zapiro, hielden het op Dr Do-Little. Volgens haar website is van der Maas nog steeds actief in Zuid-Afrika. Op die site houdt ze vol ziekten ten gevolge van aids, en tientallen andere, te kunnen genezen. Haar medicijnen zijn 99,5% natuurlijk, zegt ze. Met die 0,5% weet ze vermoedelijk vervolging voor valse beloften te vermijden…

Hoe komt het toch dat iemand als van der Maas de minister zo in haar ban had? Ze kon de minister bellen wanneer ze wilde en werd zelfs door Tshabalala-Msimang ingeschakeld bij de behandeling van doodzieke vrienden. (Over een van hen, de deejay Khabzela, is een hartverscheurend boek geschreven. Hij overleefde Tine’s goedertierendheid niet.) Ook Dr. Rath, een Oostenrijkse kwakzalver die een vermogen vergaarde met middeltjes die vrijwel overal verboden zijn, had direct toegang tot de minister. Thabo Mbeki, op zijn beurt, liet zich volledig misleiden door een blanke Zuid-Afrikaanse journaliste, die – net als de ontkenners van de global warming of de Mexicaanse griep – het bestaan van aids betwistte. Dat deed ze op voorspraak van Amerikaanse ‘dissidenten’ zoals Peter Dussberg. Tot het illustere gezelschap van de aids-ontkenners behoorde ook een overtuigd lid van de Ku Klux Klan. Zoals Amerikaanse christenfundamentalisten graag Afrikanen voor hun karretje spannen om hun invloed in de wereld te versterken, zo zagen Dussberg c.s. een kans om met behulp van Mbeki en Msimang hun nagenoeg volledig vernietigde reputatie weer wat op te krikken.
Nogmaals: waarom laten Afrikaanse leiders zich daarvoor gebruiken?
Ik vermoed omdat Maas, Rath, Dussberg, name them, precies zeggen wat die leiders willen horen. Stel je voor: een aanhanger van de Ku Klux Klan die Afrikanen bevestigt in hun onzinnige vermoeden dat aids is uitgevonden om het aantal zwarten in de wereld te decimeren. Of: een blanke medische professor die heftig ja knikt als Mbeki hardop met de gedachte speelt dat de omvang van de aidsepidemie wordt overdreven zodat westerse farmaceutische bedrijven zich aan Afrika kunnen verrijken.

Manto is dood. Mbeki’s aidsbeleid geschiedenis. Beiden rusten zacht.

Het begint erop te lijken dat Amerikaanse christen-fundamentalistische homofoben zichzelf in de voet hebben geschoten. Al enige jaren proberen ze de Anglicaanse kerkleiders in Oost-Afrika en Nigeria aan hun kant te krijgen in de strijd tegen het Kwaad van de gelijkslachtelijke liefde. Hun lobbies leidden onlangs tot een wetsvoorstel in Oeganda gericht op verdere criminalisering van homosexualiteit. In sommige gevallen zou zelfs de doodstraf kunnen worden uitgesproken. De Minister van Ethiek, Nsaba Buturo, betoonde zich een vurig voorstander van zo’n haatwet. Maar inmiddels hebben de homo-organisaties in het land een brede coalitie gevormd met tientallen maatschappelijke organisaties en de strijd aangebonden. Niet eerder wisten de homo-activisten zich van zulke steun verzekerd. De aartsbisschop van Canterbury, Rowan Smith, het hoofd van de Anglicaanse kerk, keerde zich eveneens fel tegen de wet. ‘Deze dwingt onze priesters om als informant voor de politie te werken’, aldus Smith. Want de nieuwe wet verplicht iedereen die ‘iets verdachts’ waarneemt, dat te melden bij de politie. Na John Kerry hebben nu ook president en Obama en Hillary Clinton de Oegandese regering opgeroepen de wet in te trekken. Maar de klap op de vuurpijl is toch de wonderbaarlijke bekering van Rick Warren, een evangelistische prediker die nog in maart de Oegandese gelovigen voorhield: ‘Homosexuality is not a natural way of life and thus not a human right.’
In die geest fabriceerden de Oegandese kerkleiders en parlementsleden hun wetsvoorstel gericht op gelegaliseerde homojacht. De geschrokken Warren heeft ze inmiddels per videoboodschap opgeroepen om het wetsvoorstel in te trekken. Want dit gaat veel te ver. Warren’s invloed in Oeganda moet niet onderschat worden, zijn kerk financiert allerlei projecten in Oeganda en er zijn sterke geruchten dat een aantal bisschoppen op Warren’s zak leeft. De minister van ethiek houdt sinds een week zijn mond. Een woordvoerder van zijn ministerie verklaarde zuinigjes dat de ‘Oegandese regering zich nog moet uitspreken over het wetsvoorstel.’
Ik voel aan mijn water dat mijn Oegandese vrienden in de homobeweging een knetterende overwinning binnen handbereik hebben. Bedankt, Rick!

PS
Ik vind op de website van het Ministerie van Buitenlandse Zaken nog geen protest van minister Verhagen…

Gezien in het Market Theatre, Johannesburg: The Venus, een one-woman dans performance door Nelisiwe Xaba. Zij is zonder enige twijfel momenteel een van de grootste danstheatertalenten (hoge woordwaarde!) van Zuid-Afrika. Speelde eerder in een stuk van choreografe/theatermaker Robin Orlin.
In opdracht van het Parijse Musee de Quai Branley maakte Xaba samen met Toni Morkel en anderen een stuk over de Kaapse Saartjie Baartman, de ongelukkige die in de negentiende eeuw werd verhandeld, naar Europa afgevoerd, tentoongesteld als Hottentot Venus en, na haar dood, geconserveerd. Attractie: een dikke reet en grote schaamlippen.

Het is een meesterwerk waarin alle cliche’s die er zoal over zwarte vrouwen de ronde doen aan flarden worden geschoten. In het eerste deel speelt het schouwspel zich grotendeels af in een gigantische petticoat waarin Xaba acrobatische toeren uithaalt. Gevangen in haar eigen jurk zien we schaduwdans en, op de buitenkant, projectie van hilarische animatie.
Xaba maakt met haar werk niet alleen een statement tegen de exploitatie van Baartman, maar stelt ook vragen bij de hedendaagse exploitatie door overijverige Afrikanen die met deze geschiedenis hun voorouders gevangen willen houden in de slachtofferrol. Over de terugkeer van Baartman’s stoffelijk overschot is in de jaren negentig van de vorige eeuw een felle strijd uitgevochten met de schatbewaarders van een der Franse musea. Uiteindelijk werd ze in Zuid-Afrika herbegraven. Na afloop vroegen we ons af of de maakster ook de vraag had opgeworpen of Baartman misschien liever in Parijs was gebleven, vrij en koket rondwandelend in een aantrekkelijker ambiance dan het dorre Kaapse achterland?

Na de pauze voerde Xaba een tweede werk op: Sakhozi says ‘non’ to the Venus. De titel bevat een verbastering van Sarkozy tegen wiens vreemdelingenbeleid Xaba, op kosten van de Franse staat, een statement wilde maken. Want terwijl er zo gestreden is om het behoud van Saartman voor Frankrijk, krijgen vreemdelingen vandaag zesduizend euro van de Franse regering als ze bereid zijn te vertrekken…
Door Sarkozy in Sakhozy te veranderen, heeft Xaba haar waarschuwing ook aan Zuid-Afrika willen richten, waar xenofobie midden-2008 tot tientallen doden leidde. En nu broeit het weer in de omgeving van Kaapstad – de beelden van opgejaagde Zimbabwanen ging vorige week verloren in de o zo begrijpelijke euforie bij de WK loting.

Vorige week dinsdag pleegde de Zuid-Afrikaanse journalist Chris Louw zelfmoord. Hij schoot zich met een AK 47 op zijn boerderij in het noordwesten van Zuid-Afrika door de kin.
Chris was een van de eerste journalisten die ik in Zuid-Afrika leerde kennen. In november 1990 stelde collega Jos Moerkamp me in Kaapstad aan hem voor. Op een stormachtige avond – de ‘Kaapse dokter’ waaide alle straten schoon – aten we snert met koriander gemaakt door Johanita, zijn vrouw. Chris was destijds hoofdredacteur van een Afrikaner tijdschrift, Die Suidafrikaan, dat in wetenschappelijke essays tegen de apartheid ageerde. Aanvankelijk was het een tijdelijk baantje omdat hij nergens meer emplooi kon vinden. Chris nam in 1987 in Dakar deel aan een ontmoeting tussen progressieve Afrikaners en vertegenwoordigers van het toen nog illegale ANC. Sindsdien was hij als kommunisgebrandmerkt en gebroodroofd.
In de jaren erna kwam ik hem regelmatig tegen. Bij het begin van de onderhandelingen tussen het minderheidsbewind en het ANC zat ik naast hem op de publieke tribune.

In die tijd is Chris ook een keer in Amsterdam op bezoek geweest. Ik weet niet meer waarom maar herinner me dat hij met een heel klompie Afrikaners was, die we op een avond een homo-cafe lieten zien, destijds onder Zuid-Afrikanen een enorme attractie. Het was niet Chris’ voorstel geweest om erheen te gaan. Eenmaal binnen keek hij schichtig om zich heen uit een niet heel waarschijnlijke angst besprongen te worden. Ik heb hem toen gerustgesteld waarna het nog een heel genoeglijke avond werd.

Nadat we elkaar een aantal jaren niet gezien hadden, maakte ik contact. Chris’ Open Brief aan de broer van W.F. de Klerk beheerste de Afrikaner media. Chris was op tilt geslagen door de oproep van de broer om het nieuwe Zuid-Afrika te aanvaarden en met het ANC mee te werken. Chris schreef dat mensen als de Klerk, deel van de Afrikaner elite, jarenlang hun volk hadden voorgeschreven wat ze wel en niet moesten doen. Zo waren er tienduizenden Afrikaner jongens naar de buurlanden gestuurd om er zinloze grensoorlogen tegen het communisme te voeren. In zijn kantoor bij de omroep, hij maakte destijds een radioprogramma, liet hij me honderden mails lezen van mannen van zijn leeftijd die op zijn hartekreet hadden gereageerd. Hij had hun bitterheid en woede in woorden gevat. Ze voelden zich verraden door de oude Afrikaner leiders en niet welkom in het nieuwe Zuid-Afrika. Het debat hield maandenlang aan. Er werd zelfs een toneelstuk gebaseerd op zijn brief. Hij was zijn volk voorgegaan in een katharsis.

In de afgelopen jaren heb ik hem niet meer gesproken. Hij vertrok bij de omroep uit frustratie over het aanhoudende wanbeleid van de nieuwe Mbeki-kliek die daar de touwtjes in handen had. In het afgelopen jaar doken er weer stukken van hem op in de Afrikaner pers. Goedgeschreven aanklachten van een teleurgestelde man.

In de uren voor zijn dood heeft hij verschillende cryptische mails verstuurd die het ergste beloofden. Ontvangers die hem belden, kregen geen gehoor. Aan het einde van de middag werd hij gevonden.
Een dag later verscheen er een open brief in het dagblad Beeld, een initiatief van Breyten Breytenbach. Andre Brink is een van de ondertekenaars. De schrijvers zeggen geen idee te hebben van de reden voor Chris’ wanhoopsdaad, maar noemen deze tegelijkertijd ‘symbolisch’. Voor de woede over de misdaad en het isoloment waarin de ondertekenaars zich wanen.
Ik vond het een voorbeeld van afrikaner necrofilie, maar moet oppassen met generalisaties. Inmiddels hebben flink wat mensen zich van de brief gedistantieerd en de ondertekenaars ervan beschuldigd profijt te willen trekken uit de zelfmoord. Want niemand weet wat Chris bezielde. In Beeld kwam een therapeute aan het woord die ‘post traumatic stress disorder’ niet uitsloot. Want ook Chris had in zo’n grensoorlog gevochten. Ook zijn er speculaties over een ‘familietwist’ en ‘financiele problemen.’
Gelukkig heeft hij wel een afscheidsbrief aan Johanita geschreven.

Terecht reageert minister Plasterk op de dood van Ramses Shaffy. Er is immers een artistiek monument omgevallen. Maar de woorden die hij sprak, vind ik onbegrijpelijk. Hij noemde Shaffy oer-Hollands en tegelijkertijd van een internationale allure. Hij heeft er niets van begrepen, al verdenk ik hem ervan dat hij Ramses’ dood duidt tegen de achtergrond van de geestesvernauwing die ons kikkerlandje in de afgelopen jaren heeft getroffen. Aan Shaffy was in de tijd dat hij bekendheid verwierf niets Hollands. En dat sprak mensen toen juist zo aan. Het was in de tijd dat je als je eens gek wilde doen alleen nog in een Chinees restaurant terecht kon. Johnny Jordaan domineerde de hitlijsten. Nu klinkt dat camp, toen was het de norm. Op zaterdagavond had je Willy en Willeke Alberti op tv. ‘Dag mevrouw, dag meneer, ja daar zijn we dan weer … Zaterdagavond!’ Er waren toen mensen die snakten naar iemand die niet op ons leek, een non-conformist, een kosmopoliet die zijn anders zijn van de daken schreeuwde.
Wat een opluchting moet dat geweest zijn. Eindelijk eens iemand aan wie geen spruitjesgeur hing.
Meer dan ooit heeft Nederland behoefte aan een nieuwe Ramses.

Voorstel: een Wildersloze zondag.
En als dat een succes wordt: een Wildersloze maandag.
En als dat een …
(En als het geen succes wordt? Naar Mozambique verhuizen!)

Julius Malema is de leider van de ANC Jeugdliga. Je kunt die naam ook op zijn Oost-Gronings uitspreken, zoals E. en ik doorgaans doen. Dat lijkt gekker dan het is. Aan Julius zouden de arbeiders in de strokarton een eminente stakingsleider gehad hebben.
Julius is een groot spreker en met zijn uitspraken haalt hij bijna dagelijks de krant. Een enkele keer ontbreekt hij op de voorpagina’s en dan heb je toch het gevoel dat er iets mist. In die zin lijkt hij weer een beetje op Geert Wilders.
Maar Julius is volkomen authentiek. Net als zijn voorgangers heeft hij overal een mening over. Zo weet hij wie het nationale voetbalteam moet coachen en waarom de falende directeur van de nationale energiemaatschappij Eskom niet ontslagen moet worden. Julius begroet mensen doorgaans met: ‘How are you. Do you have a condom?’ Dat lijkt een tikkeltje ondeugend maar ik prijs hem erom. De noodzaak van condooms kan niet vaak genoeg benadrukt worden.
Dus Julius kan bij mij een potje breken. Maar niet iedereen loopt met hem weg. In sommige gezelschappen voel je de siddering als je zijn naam alleen al uitspreekt. Ik heb het over blanke gezelschappen. Daarmee voldoet hij ook aan een behoefte: nergens zijn blanke Zuid-Afrikanen zo verslingerd aan als angst.
Toen Mandela nog in de gevangenis zat waarde zijn spook al regelmatig door de hoofden. Een terrorist! Maar dat viel reuze mee.
Mbeki brak de harten van wat toen de Sandton Housewives , blanke madammen, werd genoemd na zijn eerste optreden op de Zuid-Afrikaanse televisie in 1990. Wat een keurige man! En zo begripvol! (Hier moet ik bekennen dat ik zelf later doodsbang voor Mbeki ben geworden, maar dat is een ander verhaal)
Na Mbeki sloeg de Zuma-angst toe. Nu zou je het hebben: een primitieve inboorling greep de macht. Maar ook die nachtmerrie ging aan Zuid-Afrika voorbij. Stiekem zie ik nu blanken erop hopen dat juist Zuma Malema eens flink tot de orde roept.

Een van de homo-organisaties wilde Malema enkele weken terug kronen als de grootste Drama Queen van het land. Maar dat heeft Julius geweigerd. ‘Koninginnen zijn vrouwen’, liet hij kortaf weten. En zo is het natuurlijk ook. Julius is heerlijk overzichtelijk. Ook aan Caster Semenya’s sexe heeft hij geen moment getwijfeld.

Nu is het al enkele dagen stil. Zondag haalde Julius nog de voorpagina’s van alle kranten omdat hij Jeremy Cronin een ‘witte messias’ had genoemd. Malema had voorgesteld om de mijnen te nationaliseren en Jeremy, een van de aardigste leden van de communistische partij en staatssecretaris voor transport, was het daar niet mee eens, dat liet hij in allervriendelijkste bewoordingen in zijn blog weten. Het leverde hem een optater van Julius Malema op. Waar hij zich mee bemoeide? Cronin als woordvoerder van het grootkapitaal, een ‘witte messias.’ Arme Jeremy, zeven jaren vastgezeten voor zijn principes en zijn partij altijd trouw gebleven, kreeg nu de wind van voren van Julius.

Malema toonde hiermee een kant die ook mij … hmm, tsja… een lichte angst inboezemt.
Vrijdagavond spreekt hij op het jaarlijkse bal van de vereniging van buitenlandse correspondenten. E. en ik zitten vooraan.